Hörmüz boğazında yaranmış gərginlik qlobal enerji bazarında ciddi silkələnmə təhlükəsi yaradıb.
Musavat.com xəbər verir ki, nüfuzlu “The Economist” nəşri xəbərdarlıq edib ki, əgər boğazın bağlanması davam edərsə, dünya bazarında neftin qiyməti kəskin sıçrayaraq bir barel üçün 150–200 dollar səviyyəsinə qədər yüksələ bilər.
Nəşrin təhlilinə görə, belə bir ssenari yalnız enerji bazarını deyil, bütövlükdə dünya iqtisadiyyatını sarsıda bilər. Enerji qiymətlərinin bu qədər sürətli bahalaşması istehsal, logistika və nəqliyyat xərclərini artıraraq qlobal iqtisadi resessiya riskini ciddi şəkildə yüksəldir.
Hörmüz – qlobal enerji arteriyası
Məlum olduğu kimi, ABŞ, İsrail və İran arasında 28 fevraldan etibarən kəskinləşən hərbi qarşıdurma fonunda Hörmüz boğazında gəmi hərəkəti faktiki olaraq iflic vəziyyətinə düşüb. Mart ayının əvvəlində İranın SEPAH – İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu bəyan edib ki, ABŞ, Avropa və bəzi digər ölkələrlə əlaqəli gəmilər boğazdan keçməyə cəhd edərsə, hədəfə alınaraq məhv edilə bilər.
Hörmüz boğazı dünya enerji sisteminin ən həssas nöqtələrindən biri hesab olunur. Statistik göstəricilər bunu açıq şəkildə göstərir:
• dünya üzrə neft və neft məhsulları tədarükünün 15–20 faizi bu marşrutdan keçir;
• qlobal maye təbii qaz ixracının 30 faizdən çoxu Hörmüz vasitəsilə daşınır;
• Fars körfəzi ölkələrində hasil olunan neftin təxminən 90 faizi məhz bu boğazdan dünya bazarına çıxarılır.
Bu səbəbdən də boğazın bağlanması dünya enerji sistemində dərhal şok effekti yaradır.
Bakı nefti yenidən strateji əhəmiyyət qazanır
Ekspertlər hesab edir ki, belə bir böhran şəraitində Hörmüzdən asılı olmayan enerji marşrutları xüsusi əhəmiyyət qazanır. Bu kontekstdə Azərbaycan nefti və xüsusilə Bakı–Tbilisi–Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə daşınan Bakı nefti qlobal enerji təhlükəsizliyi üçün alternativ və etibarlı mənbə kimi ön plana çıxır.
Tarixən də Bakı nefti dünya enerji sistemində strateji rol oynayıb. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Bakı dünyanın ən böyük neft mərkəzlərindən biri idi və qlobal hasilatın əhəmiyyətli hissəsi məhz bu regionda həyata keçirilirdi. Bu gün də Azərbaycan Xəzər hövzəsindəki enerji resursları və beynəlxalq boru kəmərləri vasitəsilə Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır.
Məhz bu səbəbdən Hörmüz böhranı fonunda beynəlxalq enerji bazarında diqqət yenidən Xəzər regionuna və Bakı neftinə yönəlir. Analitiklərin fikrincə, Yaxın Şərqdə gərginliyin uzun müddət davam etməsi halında Azərbaycanın ixrac etdiyi neft və qazın strateji əhəmiyyəti daha da artacaq.
Qlobal iqtisadi təhlükə
Enerji bazarında mümkün qiymət partlayışı yalnız enerji idxalçısı olan ölkələr üçün deyil, bütün dünya iqtisadiyyatı üçün risk yaradır. Neftin 200 dollara qədər yüksəlməsi:
• qlobal inflyasiyanı sürətləndirə,
• sənaye istehsalını bahalaşdıra,
• logistika və nəqliyyat sektorunda xərcləri kəskin artıra bilər.
Buna görə də beynəlxalq maliyyə və enerji analitikləri hesab edir ki, Hörmüz boğazının uzun müddət bağlı qalması XXI əsrin ən ciddi enerji böhranlarından birinə səbəb ola bilər.
Belə bir şəraitdə enerji marşrutlarının diversifikasiyası və alternativ təchizat mənbələri – o cümlədən Azərbaycanın Bakı nefti – qlobal enerji təhlükəsizliyinin əsas dayaqlarından biri kimi daha da ön plana çıxır.