“Əgər yaxın vaxtlarda Azərbaycanın ABŞ, İsrail və Ermənistanla münasibətlərinin daha da inkişafı baş tutarsa bu, Cənubi Qafqazda və ümumilikdə Yaxın Şərqdə əhəmiyyətli geosiyasi dəyişikliyə səbəb olacaq”.
Bu fikri Editor.az-a açıqlamasında politoloq Əlimusa İbrahimov deyib.
Politoloq bildirib ki, bu yaxınlaşmanın gözlənilən nəticələri aşağıdakı kimi ola bilər:
“Birincisi, regional sülh və sabitlik;
Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması Qarabağda münaqişənin yenidən başlaması riskini azaldacaq və iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığına (məsələn, Zəngəzur dəhlizi və ya alternativ marşrutlar) kömək edəcək. O, digər postsovet münaqişələri üçün presedent yaradar, münaqişələrin diplomatiya yolu ilə, sülhü qorumaqla yolu ilə həllini ortaya qoyar.
İkincisi, qərblə daha ciddi münasibətlər;
Birləşmiş Ştatlarla daha sıx əlaqələr Azərbaycanın Qərb institutlarına inteqrasiyasını dərinləşdirəcək və potensial olaraq. Regionda Qərb investisiyalarının artmasına (xüsusən enerji və infrastruktura),daha sıx təhlükəsizlik və müdafiə əməkdaşlığı,NATO-nun Sülh Naminə Tərəfdaşlıq Proqramında və birgə antiterror təşəbbüslərində daha güclü rol almasına səbəb olacaq.
Üçüncüsü gücləndirilmiş enerji siyasəti və iqtisadi inkişaf:
İ
sraillə normallaşma və enerji (təbii qaz, neft, bərpa olunan enerji) üzrə əməkdaşlığın davam etdirilməsi Azərbaycanın Xəzər regionu ilə Avropa arasında etibarlı enerji dəhlizi statusunu gücləndirəcək.
ABŞ və Ermənistanla münasibətlər Qara dənizdən Mərkəzi Asiya ilə əlaqəni genişləndirərək regional iqtisadi dəhlizləri aktivləşdirə bilər.
Dördüncüsü, geosiyasi balanslaşdırma;
Azərbaycan özünü Şərqlə Qərb arasında körpü kimi göstərə bilər və aşağıdakı aktorlarla əlaqələri tarazlaşdırar :
Qərb dövlətləri ilə (ABŞ, AB, İsrail)
Regional aktorlarla (Türkiyə, İran, Rusiya)
Bununla belə, bu balanslaşdırma aktı İran və Rusiyanın narahatlığına səbəb ola bilər ki, onlar Azərbaycanın Qərb meylini regional təsirləri üçün təhlükə kimi görə bilərlər.
Beşincisi, İranın regional strategiyasında dəyişiklik;
İran Azərbaycan-İsrail əlaqələrini, Azərbaycan-İsrail əməkdaşlığını (xüsusilə kəşfiyyat və müdafiə sahəsində) özü üçün milli təhlükəsizlik problemi kimi görərək narahat ola bilər. Ermənistanla normallaşma İranın ənənəvi vasitəçi və ya regional maraqlı tərəf kimi təsir rıçaqlarını sarsıdar.
Altıncısı, Cənubi Qafqazda geosiyasətin transformasiyası;
Region etnik münaqişələr və dondurulmuş mübahisələr zonasından regional inteqrasiya və əməkdaşlıq zonasına keçə bilər”.
Ə. İbrahimovun sözlərinə görə, ABŞ və Aİ tərəfindən dəstəklənən Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan arasında üçtərəfli sülh ticarət, tranzit və sabitlikdə ortaq məqsədləri olan yeni Cənubi Qafqaz bloku yarada bilər:
“Bunun daxili-siyasi nəticələri var. Təkmilləşdirilmiş ABŞ əlaqələri daxili islahatlara, xüsusən də insan haqları, qanunun aliliyi və demokratikləşməyə dair çağırışlara səbəb ola bilər. Əgər uğurlu olarsa, Azərbaycanın ABŞ, İsrail və Ermənistanla münasibətlərinin inkişaf etdirməsi onu əsas regional diplomatiya, enerji və ticarət mərkəzinə çevirə bilər. Bununla belə, bu, İran, Rusiya və Türkiyəni əhatə edən mürəkkəb rəqabətin məharətlə idarə olunmasını və uzunmüddətli milli maraqlar üzrə aydın daxili konsensus tələb edəcək. Heç şübhəsiz İlham Əliyev kimi təcrübəli siyasətçi bu vəzifələrin öhdəsindən uğurla gələcək.
Azərbaycanın ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə İsrail və bir sıra ərəb-müsəlman ölkələri arasında münasibətlərin inkişaf etdirilməsi sazişləri olan İbrahim Razılaşmalarına qoşulması regional diplomatiya, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat üçün geniş təsirləri olan strateji əhəmiyyətli bir addım ola bilər. Bu halda , münasibətlərin inkişafı trayektoriyasını izləyək:
-Azərbaycan-İsrail əlaqələrinin bütün istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi və dərinləşməsi
-Azərbaycan və İsrail artıq güclü təhlükəsizlik, kəşfiyyat və enerji əməkdaşlığına malik olsalar da, İbrahim Sazişlərinə qoşulmaq:
-Əlaqələrini diplomatik yolla qanuniləşdirəcək və leqallaşdıracaq. Səfirliklər, yüksək səviyyəli səfərlər və birgə bəyanatlar daxil olmaqla, ictimai diplomatik fəaliyyətə şərait yaradacaq.
-Təhsil, turizm və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığı genişləndirəcək, tez-tez onların münasibətlərini örtən səbəbləri aradan qaldıracaq.
2. ABŞ və Körfəz dövlətləri ilə daha güclü yaxınlaşma
İbrahim Sazişləri Birləşmiş Ştatlar tərəfindən böyük dəstək alır:
-Azərbaycanın xarici siyasətində qərbyönlü meyllər artacaq.
-ABŞ ilə hərbi yardım və iqtisadi əməkdaşlıq da daxil olmaqla strateji əlaqələri dərinləşəcək.
BƏƏ, Bəhreyn və Səudiyyə Ərəbistanı kimi Körfəz ölkələri ilə ticarət, maliyyə və texnologiya sahəsində əməkdaşlıq üçün qapıları açılacaq.
3. İqtisadi və texnoloji əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi
-Sazişlərə üzv olmaqla Azərbaycan İsrail və Körfəz sərmayələrini aşağıdakı sahələrə cəlb edə bilər:
-Bərpa olunan enerji (xüsusilə günəş və külək)
-Kənd təsərrüfatı və su texnologiyaları
-Azərbaycanda startap və innovasiya ekosistemləri
Bu, xüsusilə Orta Dəhliz və ya Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri ilə əlaqəli olarsa, regional ticarəti sürətləndirəcək.
4. İran üzərində diplomatik təsir imkanları
-Qoşulma çox güman ki, İbrahim razılaşmalarına regionda sionist-qərb cəbhəsi kimi baxan İranın güclü müqavimətinə səbəb olacaq.
Azərbaycan bu rıçaqdan aşağıdakılar üçün istifadə edə bilər:
-İrana Cənubi Qafqazdakı davranışına görə təzyiq ediləcək.
-İranın Ermənistana dəstəyi və Güney Azərbaycanda təsirini tarazlayacaq.
5. Ermənistanla regional sülhə dəstək”.
Politoloq son olaraq qeyd edib ki, Azərbaycanın İbrahim Sazişinə üzv olması Ermənistanla normallaşma prosesini gücləndirə bilər:
“Ermənistanı sülh dividendlərinin bölüşdürüldüyü regional əməkdaşlıq çərçivəsinə çəkmək.İsrail, Türkiyə və Körfəz dövlətlərini əhatə edən birgə sülh təşəbbüslərini təşviq etmək. Bununla belə, bu, həm də Ermənistan-İran əlaqələrini çətinləşdirə bilər, çünki İran Ermənistanın əsas tərəfdaşıdır və belə regional yenidən konfiqurasiyanı istəməyə bilər. Azərbaycanın İbrahim Sazişlərinə qoşulması onun İsrail və əsas Ərəb dövlətlərinin daxil olduğu ABŞ-ın dəstəklədiyi geosiyasi şəbəkəyə inteqrasiyasını sürətləndirəcək. Bu, İsrail və Qərblə əlaqələri gücləndirəcək, iqtisadi və texnoloji inkişafı sürətlənəcək və Bakıya regional diplomatiyada, xüsusən də İrana qarşı və Ermənistan əlaqələrinin idarə edilməsində əlavə təsir mexanizmləri verəcək. Bununla belə, əks reaksiyaların qarşısını almaq üçün ehtiyatlı regional balanslaşdırma və daxili konsensusun yaradılması tələb olunur”.
//Gülnarə Abasova, Editor.az