Hərkəsi düşündürən kritik sual: 3-cü Dünya Müharibəsinin başlanğıcının şahidi olacayıqmı? Hal-hazırda çoxları bu sualı Rusiya-Ukrayna hadisələri fonunda verir. Kremlin hərəkətləri və ritorikası Qərbin qınaq və sanksiyalarının bombalanmasına səbəb oldu.
Rusiya-Ukrayna sərhədində vəziyyət nə qədər pis olsa da hazırda NATO ilə Rusiya arasında birbaşa hərbi qarşıdurmaya başlayacaq dərəcədə deyil. Əslində, Rusiyanın Ukraynanı işğal etmək üçün kifayət qədər böyük hərbi qüvvə toplamasını dəhşət içində seyr edən ABŞ və İngiltərə bir neçə hərbi təlimatçı və müşavirlərini bölgədən tez geri çəkdilər. ABŞ prezidenti Co Bayden bu ayın əvvəlində demişdi ki, “amerikalılar və ruslar bir-birinə atəş açsalar, bu, dünya müharibəsidir” və heç bir halda Amerika qoşunları Ukraynaya yerləşdirilməyəcək. Nə qədər narahat olmağınız kim olduğunuz, harada olduğunuz və Rusiyanın bundan sonra nə edəcəyi kimi bir sıra amillərdən asılıdır.
Aydındır ki, Ukraynanın şərqində cəbhə xəttində ukraynalı əsgərsinizsə, vəziyyət son dərəcə təhlükəlidir. Milyonlarla ukraynalı üçün böhranın onların gündəlik həyatına necə təsir edəcəyi ilə bağlı qorxular qalmaqdadır.
Yalnız prezident Putin və onun etibarlı ətrafı onun Ukraynaya nə qədər qoşun göndərməyi planlaşdırdığını bilir. Nə qədər ki, Rusiyanın işğalçı gücü sərhədlərdə qalacaq, Ukraynanın paytaxtı Kiyev və digər şəhərlər hücumlardan təhlükəsiz olmayacaq. Lakin NATO və Qərb üçün mütləq qırmızı xətt odur ki, Rusiya NATO üzvü olan dövləti təhdid edir. NATO-nun 5-ci maddəsinə əsasən, bütün Qərb hərbi alyansı hərbi hücuma məruz qalan istənilən üzv dövləti müdafiə etməlidir. Ukrayna NATO üzvü deyil, lakin pakta qoşulmaq istədiyini bəyan edib. Bu, Putinin qarşısını almaqda qərarlı olma cəhdidir. Estoniya, Latviya, Litva və ya Polşa kimi Sovet dövründə Moskvanın orbitində olan Şərqi Avropa ölkələrinin hamısı indi NATO üzvüdür. Rusiya qüvvələrinin Ukraynada qalmayacağı və bunun əvəzində Baltikyanı etnik rus azlıqlarına “köməyə gəlmək” üçün bəhanə kimi istifadə edib həmin əraziləri də işğal edəcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıq var. Bu səbəbdən NATO bu yaxınlarda Şərqi Avropa üzvlərinə əlavə qüvvələr göndərib.
Nə qədər narahat olmalıyıq?
Rusiya ilə NATO arasında birbaşa münaqişə olmasa, bu böhranın nə qədər pis olsa da, böyük dünya müharibəsinə çevrilməsi üçün heç bir səbəb yoxdur. Unutmayaq ki, Rusiya və Amerikanın ümumilikdə 8000-dən çox yerləşdirilə bilən nüvə başlığı var. Buna görə də risk səviyyəsi qeyri-adi dərəcədə yüksəkdir. Soyuq Müharibə dövrünün Qarşılıqlı Təminatlı Məhv (MAD) prinsipi hələ də doğrudur. Böyük Britaniya hərbi mənbəsi keçən həftə bildirib ki, Putin NATO-ya hücum etmək fikrində deyil, o, sadəcə olaraq Ukraynanı Belarus kimi peyk dövlətə çevirmək istəyir.
Ancaq burada çətin olan məqamPutinin ağlından keçənlərdir. Şahmatçı və cüdoçu kimi tanınsa da, adətən soyuqqanlı və hesablaşan xasiyyətinə görə Putinin ötən həftə çıxışı hiyləgər strateqdən daha çox qəzəbli diktator kimi səsləndi. O, NATO-nu “şər” adlandırıb və Ukraynanın Rusiyadan asılı olmayan suveren dövlət kimi mövcud olmağa haqqının olmadığını açıqlayıb. Bu, narahatlıq doğurur. Rusiyanı sanksiyalarla cəzalandıran yeganə ölkə Britaniya deyil. ABŞ bu məsələdə daha da irəli getdi və nəhayət, Aİ ciddi sanksiyalar elan etdi. Hər şeydən əvvəl Almaniya Rusiyadan gələn nəhəng “Şimal axını 2” qaz kəmərinə yaşıl işıq yandırmağı gecikdirdi. Halbuki İngiltərə Rusiyaya cəza verilməsi üçün ən çox təzyiq göstərən ölkələrdən biri olub. Rusiya şübhəsiz ki, hansısa yolla cavab verəcək. Rusiyadakı Qərb biznesləri çox güman ki, zərər çəkəcək, lakin Putinin göstərişi ilə vəziyyət daha da pisləşə bilər.
Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin xəbərdarlıq etdiyi kimi, “intiqam” kiberhücum şəklində ola bilər. Onların haradan gəldiyini müəyyən etmək çox vaxt çətin olan bu hücumlar bankları, biznesləri, fiziki şəxsləri və hətta kritik milli infrastrukturu hədəfə ala bilər. Hazırda problem ondadır ki, Moskva ilə münasibətlərin illərlə zəifləməsindən, o cümlədən, Böyük Britaniya torpaqlarında rus rəqiblərinin zəhərlənməsindən sonra Rusiya ilə Qərb arasında qarşılıqlı etimad faktiki olaraq sıfıra enib. Beləliklə, Ukraynada davam edən böhranda kimin günahlandırılacağı ilə bağlı qızğın ictimai müzakirələr üçün yaranan zəmin də təhlükəlidir.
//Gülnarə Abasova, Editor.az