Ötən gün uşağın psixoloji yardım almalı olduğu bir mərkəzdə döyülməsi cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradıb. Daha dəhşətlisi isə bu görüntülərin təsadüfən uşağın valideyninə göndərilməsi və hadisənin üzə çıxmasıdır. Bu hadisə təkcə bir şəxsin peşə etikasını pozması deyil, psixoloji xidmət sahəsində mövcud boşluqları da gündəmə gətirir. Bu gün özünü psixoloq, psixoloji məsləhətçi, həyat kouçu və müxtəlif adlarla təqdim edən kifayət qədər insan var.
Onların hansı təhsilə, peşəkar hazırlığa və təcrübəyə sahib olması isə çox zaman cəmiyyətə məlum deyil. İnsanların ən həssas anlarında müraciət etdiyi bu sahədə nəzarətsiz fəaliyyət ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Xüsusilə uşaqlarla işləyən mütəxəssislərin peşəkarlığı və etik davranışı daha ciddi meyarlarla qiymətləndirilməlidir.
Çünki psixoloqa etibar edən insan yalnız məsləhət deyil, həm də təhlükəsiz və sağlam münasibət gözləyir. Bu baxımdan psixoloji xidmət sahəsində peşəkar standartların, nəzarət mexanizmlərinin və məsuliyyətin gücləndirilməsi artıq zərurət kimi görünür. Bir mütəxəssisin səhvi və ya qeyri-peşəkar davranışı isə bütövlükdə psixologiya sahəsinə olan ictimai etimadı sarsıda bilər.
Mövzu ilə bağlı Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin sədr müavini, deputat Rəşad Mahmudov Editor.az-a açıqlamasında bildirib ki, uşaqlarla çalışan psixoloq, loqoped və digər mütəxəssislərin fəaliyyətində peşəkarlığa nəzarət məsələsi son dərəcə ciddi yanaşma tələb edir:
“Burada söhbət sadəcə göstərilən xidmətin keyfiyyətindən deyil, uşağın fiziki və psixoloji təhlükəsizliyindən gedir. Azərbaycanda bu sahə tamamilə hüquqi tənzimləmədən kənarda deyil. “Psixoloji yardım haqqında” Qanuna əsasən, psixoloq müvafiq ixtisas üzrə ali təhsil almış və ya qanunvericiliklə nəzərdə tutulan qaydada həmin ixtisası əldə etmiş şəxs olmalıdır. Qanun həmçinin psixoloji yardımın peşəkar standartlara, insan ləyaqətinə və etik prinsiplərə uyğun göstərilməsini tələb edir. Səhiyyə müəssisələrində çalışan klinik psixoloqlar üçün isə ixtisas attestatı tələbi də mövcuddur.
Ancaq hesab edirəm ki, əsas məsələ qanunun mövcudluğu ilə yanaşı, onun praktikada nə dərəcədə effektiv işləməsidir. Xüsusilə özəl mərkəzlərdə və sosial şəbəkələr vasitəsilə xidmət göstərən şəxslərin təhsilinin, ixtisasının və hansı metodlardan istifadə etdiyinin vətəndaş tərəfindən asanlıqla yoxlanılması mümkün olmalıdır”.
Millət vəkilinin sözlərinə görə, uşaqla işləyən mütəxəssisə münasibətdə tələblər daha sərt olmalıdır:
“Çünki uşaq ona qarşı tətbiq edilən yanlış metodu qiymətləndirmək, etiraz etmək və ya baş verənləri valideyninə düzgün çatdırmaq imkanına hər zaman malik deyil. Fiziki şiddətin, alçaldıcı davranışın və qorxu yaratmağın isə hansısa “terapiya metodu” adı altında əsaslandırılması qəbuledilməzdir.
Bu baxımdan psixoloq və loqopedlər üçün ixtisasın təsdiqlənməsi, mütəmadi peşəkar hazırlığın qiymətləndirilməsi, etik standartların müəyyənləşdirilməsi və pozuntu zamanı fəaliyyət hüququnun məhdudlaşdırılması və ya dayandırılmasını təmin edən vahid və şəffaf mexanizmin yaradılmasını məqsədəuyğun hesab edirəm. Bunun sertifikasiya, akkreditasiya və ya müəyyən fəaliyyət növləri üçün lisenziyalaşdırma formasında olması ayrıca hüquqi və peşəkar müzakirənin mövzusudur. Əsas məqsəd əlavə bürokratiya yaratmaq deyil, vətəndaşa — xüsusilə uşağa — kimin peşəkar xidmət göstərdiyinə dövlət tərəfindən etibarlı təminat vermək olmalıdır.
Eyni zamanda “psixoloq”, “həyat kouçu”, “terapevt” və digər adlar altında sosial şəbəkələrdə xidmət təklif edən şəxslərin fəaliyyət sərhədlərinin də daha aydın müəyyənləşdirilməsinə ehtiyac var. İnsan özünü istədiyi adla təqdim edə bilər, amma ixtisas tələb edən psixoloji müdaxilə və terapiya aparmaq hüququ başqa məsələdir.
Son hadisələrə yalnız konkret bir şəxsin davranışı kimi yanaşmaq düzgün olmazdı. Belə hallar sistemdə hansı boşluqların olduğunu müəyyənləşdirmək, uşaqlarla işləyən mütəxəssislərin kvalifikasiyasının yoxlanılması və fəaliyyətinə nəzarət mexanizmlərini yenidən qiymətləndirmək üçün əsas olmalıdır. Uşağın təhlükəsizliyi olan yerdə nəzarət sonradan deyil, problem baş verməzdən əvvəl işləməlidir”.
Sosioloq Üzeyir Şəfiyev Editor.az-a açıqlamasında bildirib ki, psixoloji xidmət sahəsində nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsinə ehtiyac var. Onun sözlərinə görə, uşaqlarla çalışan mütəxəssislərin peşəkar hazırlığı və etik davranışına xüsusi diqqət yetirilməlidir:
“Son günlər sosial şəbəkələrdə yayılan və loqopedin uşağı döyməsini əks etdirən görüntülər isə bu sahədə mövcud problemləri bir daha gündəmə gətirib. Hadisənin daha diqqətçəkən tərəfi görüntülərin təsadüfən uşağın valideyninə göndərilməsi olub. Söhbət yalnız konkret bir hadisədən deyil, bütövlükdə psixoloji xidmət sektorunda peşəkar fəaliyyətə nəzarətdən gedir. Hazırda internet platformalarında özünü psixoloq, psixoloji məsləhətçi və ya həyat kouçu kimi təqdim edən şəxslərin fəaliyyəti geniş yayılıb. Lakin onların bir qisminin müvafiq təhsilə, peşəkar hazırlığa və bu sahədə fəaliyyət göstərmək üçün zəruri kompetensiyalara malik olub-olmadığı ictimaiyyət üçün aydın deyil.
İnsan psixologiyası ilə işləyən şəxslərin fəaliyyətinin müəyyən standartlar əsasında tənzimlənməsi vacibdir. Xüsusilə uşaqlarla işləyən mütəxəssislər üçün daha ciddi tələblərin müəyyənləşdirilməsi və nəzarət mexanizmlərinin yaradılması zəruridir. Çünki psixoloji xidmətə müraciət edən şəxslər mütəxəssisə yüksək səviyyədə etibar edir və bu etimaddan sui-istifadə yolverilməzdir. Bu baxımdan psixoloqların peşəkar fəaliyyətinin hüquqi çərçivədə tənzimlənməsi və müvafiq nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi sahəyə ictimai etimadın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır”.
//Gülnarə Abasova, Editor.az