İspaniyada təxminən 60 il əvvəl aşkar edilən qədim xəzinənin içindəki iki paslı əşya alimləri heyrətləndirib. İlk baxışdan dəyərsiz metal parçaları təsiri bağışlayan bu əşyaların əslində Yer kürəsinə kosmosdan gəldiyi məlum olub. Min illər əvvəl insanlar tərəfindən hazırlanmış həmin artefaktların tərkibində meteorit dəmiri aşkarlanıb.
Hadisə 1963-cü ildə İspaniyanın cənub-şərqində yerləşən Villena şəhəri yaxınlığında baş verib. Çınqıl karxanasında aparılan qazıntılar zamanı arxeoloqlar Avropanın ən əhəmiyyətli qədim tapıntılarından biri hesab edilən xəzinəni üzə çıxarıblar.
Arxeoloq Xose Mariya Solerin rəhbərlik etdiyi ekspedisiya tərəfindən aşkarlanan və sonradan “Villena xəzinəsi” adlandırılan kolleksiya Tunc dövrünün sonlarına, təxminən e.ə. 1400-1200-cü illərə aid edilir.
Xəzinədə qızıldan hazırlanmış onlarla kasa, qab və bilərzik, ümumilikdə isə təxminən 60 qiymətli əşya olub. Lakin bütün bu parlaq zinət əşyalarının arasında görünüşü ilə digərlərindən fərqlənən iki qəribə metal parçası da diqqət çəkib.
Onlardan biri əyri formalı bilərzik, digəri isə ehtimal ki, qılıncın dəstəyini və ya əsanı bəzəmək üçün istifadə edilmiş içiboş kiçik kürə olub. Digər əşyalardan fərqli olaraq, bu iki tapıntı tutqun rəngli, ağır və paslı görünüşə malik olub.
Uzun illər muzeydə saxlanılan həmin əşyaların sirrini açmaq isə yalnız altı onillikdən sonra mümkün olub.
60 illik sirr laboratoriyada açıldı
Təqaüddə olan muzey konservatoru Salvador Rovira-Llorensin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu müəmmalı əşyaların mənşəyini müəyyənləşdirmək üçün araşdırmalara başlayıb.
Artefaktlardan götürülən kiçik nümunələr kimyəvi analiz və kütlə spektrometriyası üsulları ilə yoxlanılıb. Nəticələr mütəxəssislər üçün gözlənilməz olub.
Məlum olub ki, həmin iki əşya nə adi dəmirdən, nə də Yer kürəsindəki ənənəvi filizlərdən hazırlanıb. Onların tərkibindəki yüksək nikel göstəricisi materialın meteorit mənşəli olduğunu ortaya çıxarıb.
Başqa sözlə, qədim ustalar bu əşyaları kosmosdan Yerə düşmüş meteoritin dəmirindən hazırlayıblar!
Qədim insanlar kosmosdan gələn metalı necə əldə edirdilər?
Tədqiqatçıların diqqətini çəkən əsas məqam həmin dövrdə insanların dəmir istehsalı texnologiyasına hələ yiyələnməməsidir.
İberiya yarımadasında və Qərbi Avropada dəmir filizinin əridilməsi texnologiyası geniş yayılmamışdı. İnsanlar əsasən mis və tuncdan istifadə edirdilər.
Bu şəraitdə meteoritdən əldə edilən dəmir son dərəcə nadir və qiymətli material hesab olunurdu. Qədim sənətkarlar göydən düşən bu metalı emal edərək xüsusi əşyalar hazırlayır, ona qızıl və gümüş qədər dəyər verirdilər.
Alimlərin fikrincə, Villena xəzinəsindəki tapıntılar İberiya yarımadasında indiyədək məlum olan ən qədim meteorit dəmirindən hazırlanmış artefaktlar hesab olunur.
Kosmosdan gələn əşyalar İspaniyaya necə çatıb?
Araşdırmanın ən maraqlı suallarından biri də bu nadir materialın qədim İspaniyaya hansı yolla gətirilməsidir.
Alimlər ehtimal edirlər ki, həmin əşyalar Şərqi Aralıq dənizi hövzəsindəki qədim sivilizasiyalarla əlaqəli uzun məsafəli ticarət yolları vasitəsilə İberiya yarımadasına çatdırılmış ola bilər.
Bu baxımdan Misir fironu Tutanxamonun məqbərəsində aşkarlanan məşhur meteorit dəmirindən hazırlanmış xəncər də diqqətəlayiq nümunədir. Hər iki tapıntı qədim insanların kosmosdan gələn materiallardan istifadə etdiyini göstərir.
Bununla belə, Villena xəzinəsindəki əşyaların mənşəyi və onların bölgəyə hansı marşrutla gətirilməsi hələ tam aydınlaşdırılmayıb.
Tədqiqatın nəticələri “Trabajos de Prehistoria” elmi jurnalında dərc olunub. Minilliklər ərzində metalın səthində yaranan korroziya səbəbindən əldə edilən nəticələr hələlik ilkin xarakter daşıyır.
Alimlər gələcəkdə rentgen müayinələri vasitəsilə artefaktların quruluşunu daha dərindən araşdırmağı planlaşdırırlar.
Beləliklə, adi paslı metal parçaları kimi görünən iki əşyanın əslində min illər əvvəl kosmosdan Yerə düşmüş meteoritdən hazırlandığı üzə çıxıb. Bu tapıntı qədim insanların texnoloji imkanları və uzaq bölgələrlə əlaqələri barədə yeni suallar yaradır.
\\ Aydan Bünyatova, Editor.az