İran Parlamentinin Milli Təhlükəsizlik Komissiyasının üzvü Əli Hezrian husilərin Bab əl-Məndəb boğazını bağlamaq üçün təlimlərini başa vurduğunu açıqlayıb. Beynəlxalq dəniz nəqliyyatı ilə bağlı danışan Hezrian bildirib ki, düşmən olmayan gəmilərin iki seçimi var.

Sitat:

“Gəmilər ya Bab əl-Məndəb boğazından keçməmək üçün alternativ marşrut seçməlidirlər ki, bu da təxminən 30 milyon dollar əlavə xərc yaradır, ya da təhlükəsiz keçid üçün Yəməndəki husi qüvvələrinə 5 milyon dollar ödəməlidirlər”.

Globalinfo.az-a danışan politoloq Əlimusa İbrahimov deyib ki, bu, ciddi geosiyasi və iqtisadi təsirləri ola biləcək diqqətçəkən iddiadır:

“Bu addımın mümkün nəticələri ilə bağlı bir sıra mülahizələr var. Hezrian İran parlamentinin üzvüdür, husi rəsmisi deyil. İranın husilər (Ənsar Allah) üzərində müəyyən təsiri olsa da, Bab əl-Məndəb boğazını bağlamaq üçün təlimlərin tamamlanması barədə açıqlama, çox güman ki, bir neçə məqsədə xidmət edir.

Birincisi, bu, psixoloji təzyiq vasitəsidir – gərginliyi artırmaq və beynəlxalq reaksiyanı yoxlamaq məqsədi daşıyır.

İkincisi, qlobal gəmiçiliyə təzyiq göstərmək və İran üzərindəki təzyiqləri azaltmaq üçün istifadə olunan vasitədir.

Üçüncüsü, reallıq baxımından boğazı tam bağlamaq olduqca çətindir. Boğaz təxminən 26 kilometr enindədir, dayaz sulardan ibarətdir və burada ciddi hərbi dəniz qüvvələri mövcuddur (Səudiyyə Ərəbistanı koalisiyası, ABŞ, Fransa və digərləri). Gəmi əleyhinə raketlər, dəniz minaları və pilotsuz uçuş aparatları ilə belə, boğazı fasiləsiz bağlamaq asan deyil.

Bu səbəbdən yaxın müddətdə real bağlanmadan daha çox, təhdidin nümayiş etdirilməsi ehtimalı yüksəkdir.

Birinci variant – Afrikanın ətrafından, Ümid burnu istiqamətindən keçmək: böyük tanker və ya konteyner gəmisi üçün bu, təxminən 30 milyon dollar əlavə xərc deməkdir (yanacaq, vaxt itkisi, əməliyyat xərcləri və itirilmiş gəlir). Bu isə qlobal neft qiymətlərinə, sığorta haqlarına və tədarük zəncirlərinə ciddi təsir göstərə bilər.

İkinci variant – 5 milyon dollar “təhlükəsiz keçid” haqqı ödəmək: bu, mahiyyətcə fidyə və ya himayə haqqıdır. Əgər bu təcrübə yayılarsa, təhlükəli presedent yarana və digər boğazlarda da oxşar hallar baş verə bilər. O cümlədən, hər keçidə əlavə xərclər yüklənər və bu, sonda istehlakçılara təsir edər. Eyni zamanda qeyri-qanuni fəaliyyətlər və korrupsiya riskləri də artar”.

Əlimusa İbrahimov

Politoloqun sözlərinə görə, nəticədə kommersiya gəmiçilik şirkətlərinin çətin seçim qarşısında qalması ehtimalı var:

“Bəziləri məcbur qalaraq ödəniş edə bilər. Digərləri isə – xüsusilə dövlətə məxsus və ya hərbi müşayiət olunan gəmilər – bundan imtina edəcək. Beynəlxalq reaksiyaya gəldikdə isə, hərbi dəniz qüvvələrinin patrul fəaliyyəti gücləndirilər və gəmilər konvoylarla qorunar. Bu addım beynəlxalq hüquqa zidd sayılaraq dəniz quldurluğu kimi qiymətləndirilər və əlavə sanksiyalar tətbiq oluna bilər. Əgər real hücumlar baş verərsə, boğazın açılması üçün hərbi müdaxilə ehtimalı yüksələr. Qısamüddətli dövrdə bu, təzyiq vasitəsi kimi istifadə oluna bilər. Lakin uzunmüddətli perspektivdə risklər daha böyükdür. Belə addımların genişmiqyaslı hərbi cavaba səbəb olması və regional gərginliyi artıraraq münaqişəni dərinləşdirməsi mümkündür.

Bundan əlavə, Misir və Səudiyyə Ərəbistanı kimi ölkələr ciddi iqtisadi zərər görə bilər. Hətta İranın özü də dolayı təsirlərlə üzləşər, çünki onun neft ixracı da bu marşrutdan asılıdır. Ən real ssenari odur ki, husilər dərhal bütün gəmilərdən 5 milyon dollar tələb etməyəcək. Bu açıqlama daha çox siyasi və strateji təzyiq məqsədi daşıyır. Məqsəd güzəştlər əldə etmək, reaksiyaları yoxlamaq və bazarda qeyri-müəyyənlik yaratmaqdır.

Bab əl-Məndəb boğazı olduqca strateji əhəmiyyətə malikdir. Buradan gündə təxminən 9 milyon barrel neft daşınır və Asiya ilə Avropa arasında ticarət həyata keçirilir. Bu səbəbdən böyük dövlətlər qeyri-dövlət aktorlarının belə maliyyə tələblərini qəbul etməz.

Hazırkı mərhələdə bu açıqlamanın əsas nəticəsi gərginliyin artması, bölgəyə əlavə hərbi qüvvələrin göndərilməsi və sığorta xərclərinin müvəqqəti yüksəlməsi ola bilər. Boğazın tam bağlanması isə genişmiqyaslı hərbi qarşıdurma olmadan real görünmür”