Beyindəki immun hüceyrələrin davranışındakı dəyişiklik xəstəliyin inkişafında əsas rol oynaya bilər

Editor.az xəbər verir ki, alimlər Alzheimer xəstəliyinin beyində demensiyaya səbəb olub-olmayacağını müəyyən edən mühüm bioloji mərhələni aşkar ediblər. Tədqiqatın nəticələrinə görə, bu prosesdə əsas rolu beynin immun sisteminin mühüm hissəsi olan mikroqliya hüceyrələri oynayır.

Belçikanın Leuven Katolik Universitetinin alimləri Böyük Britaniya və Danimarkadan olan həmkarları ilə birgə apardıqları araşdırmada Alzheimer xəstəliyinin inkişaf mexanizmlərini araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələri Nature Medicine elmi jurnalında dərc olunub.

Alimlər araşdırma çərçivəsində demensiyadan əziyyət çəkən şəxslərin, koqnitiv qabiliyyətlərini qoruyan 80 yaşlı insanların və 100 yaşdan yuxarı uzunömürlülərin beyin toxumalarını təhlil ediblər. Bunun üçün ayrı-ayrı hüceyrələrin genetik aktivliyini yüksək dəqiqliklə müəyyən etməyə imkan verən müasir molekulyar analiz üsullarından istifadə olunub.

Araşdırma nəticəsində xəstəliyin müxtəlif inkişaf mərhələlərinə uyğun gələn altı fərqli toxuma sahəsi müəyyən edilib. Alimlərin fikrincə, ən kritik mərhələ beyində amiloid lövhələrinin üstünlük təşkil etdiyi vəziyyətdən tau zülalının patologiyası və neyrodegenerasiya ilə əlaqəli mərhələyə keçiddir.

Məhz bu mərhələdə mikroqliya hüceyrələrinin davranışında mühüm dəyişiklik baş verir. Xəstəliyin ilkin mərhələlərində iltihabi reaksiyada iştirak edən bu hüceyrələr sonrakı mərhələdə antigen təqdim edən vəziyyətə keçir. Bu isə immun sisteminin neyronların zədələnməsinə səbəb ola biləcək prosesləri işə salmasına gətirib çıxara bilər.

Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələrindən biri isə insanların Alzheimer patologiyasına qarşı davamlılığının fərqli olmasıdır. Koqnitiv sağlamlığını qoruyan 80 yaşlı insanlarda mikroqliyanın erkən iltihabi reaksiyası müşahidə edilsə də, hüceyrələr xəstəliyin daha təhlükəli mərhələsi ilə əlaqəli vəziyyətə keçməyib.

100 yaşdan yuxarı uzunömürlülərdə isə mikroqliyanın həmin sonrakı vəziyyətə keçdiyi müəyyən edilib. Lakin bu şəxslərdə proses tau patologiyasının toplanması və neyronların zədələnməsi ilə nəticələnməyib.

Alimlər hesab edirlər ki, bu nəticələr beynin Alzheimer xəstəliyinə qarşı necə müqavimət göstərdiyini daha yaxşı anlamağa imkan verə bilər. Tədqiqatçılara görə, əldə olunan məlumatlar gələcəkdə neyrodegenerasiya və demensiyanın qarşısını almağa yönəlmiş yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər.

Araşdırmada mikroqliyanın fəaliyyətini tənzimləyən TREM2 siqnal yolu da gələcək dərman müalicələri üçün perspektivli hədəf kimi qiymətləndirilib. Gələcək terapiyaların yalnız beyindəki amiloid lövhələrini aradan qaldırmağa deyil, həm də mikroqliya hüceyrələrinin qoruyucu funksiyasını saxlamağa yönəlməsi mümkün hesab olunur.

Alimlərin fikrincə, xəstəliyin inkişafında məhz bu kritik keçid mərhələsinin qarşısını almaq Alzheimer xəstəliyinin demensiyaya çevrilməsinin qarşısını almaq üçün yeni imkanlar yarada bilər.

//Gülnarə Abasova, Editor.az