Son aylarda ölkənin bir sıra rayonlarında yerli icra hakimiyyətləri tərəfindən elan edilmiş dövlət satınalmaları və tenderlərin kütləvi şəkildə ləğv edilməsi tendensiyası müşahidə olunur. Bu xüsusilə rayon küçələrində abadlıq, yolların təmiri və infrastruktur layihələrinin icrası ilə bağlı elan edilmiş tenderlərdə özünü daha qabarıq göstərir. Məsələn, Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyətinin keçirmək istədiyi 3 mühüm tenderin hamısı qısa müddət ərzində ləğv edilib.
Rəsmi məlumatlara görə, ləğv edilən layihələrdən biri Siyəzən şəhərinin şəhərdaxili yollarının əsaslı təmir işlərini ehtiva edirdi və 212 min 888 manatlıq büdcəyə əsaslanırdı ki, bunun da dayandırılmasına birbaşa qanunvericiliyin tələblərinin pozulması səbəb olub. İkinci tender isə rayondakı Heydər Əliyev küçəsi 17, 19 və 23 nömrəli çoxmənzilli binaların əsaslı təmirini nəzərdə tutan 29 min 289 manatlıq layihə olub və satınalma prosedurlarında iştirakçı sayının minimum tələb olan 3-dən az olması səbəbindən dayandırılıb. Rayon icra hakimiyyətinin cari təmir işləri üçün nəzərdə tutduğu 25 min 876 manatlıq üçüncü tenderin nəticələri də analoji qaydada qanunsuzluqlar ucbatından ləğv edilib. Bu vəziyyət rayonlarda büdcə vəsaitlərinin xərclənməsinə nəzarətin kəskin şəkildə gücləndirildiyini göstərir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan hüquqşünas Natiq Ələsgərov qeyd edib ki, yerli icra hakimiyyətlərinin elan etdiyi satınalmaların ləğv edilməsi dövlət vəsaitlərinin mənimsənilməsinin qarşısını almaq üçün atılan hüquqi addımdır: “Uzun illərdir rayonlarda icra hakimiyyətlərinin keçirdiyi tenderlər formal xarakter daşıyırdı və şəffaflıq prinsiplərinə tamamilə zidd idi. Son aylar yerli strukturların tenderlərinin kütləvi şəkildə ləğv edilməsinin əsas səbəbi dövlət satınalmalarında şəffaflığın olmaması və qalib elan edilən şirkətlərin birbaşa rayondakı vəzifəli şəxslərə, bir çox hallarda isə məhz icra başçılarının yaxın ətrafına və himayəsinə bağlı olmasıdır. Bu səbəbdən abadlıq işləri, yolların və mənzil fondunun təmiri ilə bağlı tenderlər kağız üzərində icra olunur, lakin real işlər ya görülmür, ya da olduqca keyfiyyətsiz aparılaraq il ərzində bitmək bilmir. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi tərəfindən həyata keçirilən monitorinqlər və hökumət üçün hazırlanan özəl hesabatlar da təsdiqləyir ki, bir çox rayonlarda tender sənədlərində qiymət şişirtmələri və podratçı seçimlərindəki qanunsuzluqlar o qədər aşkardır ki, bu korrupsiya faktlarını artıq gizlətmək mümkün deyil. Dövlət satınalmaları haqqında yeni qanunvericiliyin tələbləri isə belə hallara qarşı sanksiyaları daha da sərtləşdirib”.
Onun sözlərinə görə, qanunvericiliyin tələbi olaraq tender prosedurlarında rəqabət mühitinin təmin edilməsi mütləqdir və Siyəzəndəki binaların təmiri ilə bağlı tenderdə olduğu kimi iştirakçı sayının 3-dən az olması birbaşa satınalmanın ləğvinə əsas verir: “Rayon yerlərində subyektiv amillərin qarşısını almaq və rəqabəti təmin etmək məqsədilə elektron satınalma modelinə keçilsə də, bəzi yerli məmurlar hələ də köhnə idarəçilik üsulları ilə qohum-əqrəbaya məxsus firmaları qabağa çəkməyə çalışırlar. Siyəzən rayonundakı üç tenderin birdən ləğv olunması yerli icra başçılarına və onların aparatlarına ciddi bir hüquqi xəbərdarlıqdır. Artıq dövlət büdcəsindən regional inkişaf və abadlıq üçün ayrılan hər bir qəpiyin hesabatı ciddi şəkildə tələb olunur və tenderlərin şişirdilmiş qiymətlərlə verilməsi mexanizmi iflasa uğrayır. Bu cür sərt hüquqi nəzarət tədbirləri təkcə Siyəzəndə deyil, digər regionlarda da idarəetmədə məsuliyyəti artıracaqdır”.
Hüquqşünas bildirib ki, dövlət strukturlarının və nəzarət mexanizmlərinin bu qətiyyətli mövqeyi yerlərdə kölgə iqtisadiyyatının və inhisarçılığın tamamilə sıradan çıxarılmasına yönəlib: “Rayonlarda abadlıq fəaliyyətinin dayandırılması deyil, əksinə, işlərin real bazar qiymətlərinə uyğun və vicdanlı podratçılar tərəfindən icra edilməsi hədəflənir. İcra hakimiyyətlərinin tender üzərindəki inhisarına qoyulan bu faktiki qadağa, yaxın gələcəkdə yerli layihələrin birbaşa mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları və ya müstəqil agentliklər vasitəsilə tam nəzarət altında həyata keçirilməsinə zəmin hazırlayır. Agentliyin hökumətə təqdim etdiyi gizli hesabatlardan sonra yerlərdə daha ciddi kadr islahatları və korrupsiya araşdırmaları da qaçılmaz ola bilər, çünki dövlət vəsaitinin səmərəsiz xərclənməsinə artıq heç bir halda göz yumulmur”.