Dünya okeanlarının 30 faizini 2030-cu ilə qədər mühafizə altına almaq hədəfinə çatmaq üçün görülən tədbirlərin sürəti kifayət etmir. Ekspertlər mövcud irəliləyiş tempi dəyişməz qalarsa, bu məqsədə nail olmağın 265 il çəkə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Bu arada sənaye balıqçılığı nadir dəniz canlılarının, xüsusilə də dəri kürəkli dəniz tısbağalarının yaşaması üçün ciddi təhlükə yaradır.
Editor.az-ın Euronews-dan aldığı materiala əsasən, sənaye üsulu ilə balıq ovu dünyanın müxtəlif bölgələrində dəri kürəkli dəniz tısbağalarının sayının azalmasına səbəb olan əsas təhlükələrdən biridir. Bu növ dünyanın nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən dəniz onurğalıları arasında yer alır. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının (IUCN) Qırmızı Siyahısında isə 2013-cü ildən etibarən “həssas” kateqoriyasında təsnif edilir.
Tısbağaların miqrasiya marşrutları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyan Atlantik okeanının açıq sularında hazırda tam və ya yüksək səviyyədə qorunan ərazilərin olmaması vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Nəticədə bu canlılar kommersiya balıqçılığında istifadə olunan torlar və digər ov vasitələri ilə üzləşdikləri təhlükələrdən tam qoruna bilmirlər.
Greenpeace International tərəfindən hazırlanan yeni hesabatda problemin həlli üçün Atlantik okeanında bir-biri ilə əlaqəli mühafizə zonalarının yaradılması təklif olunur.
Okeanların mühafizəsi niyə bu qədər ləng gedir?
Greenpeace International-ın “Well Connected” adlı hesabatına görə, “okean sığınacaqları” adlandırılan xüsusi mühafizə əraziləri dəri kürəkli dəniz tısbağalarının sənaye balıqçılığı səbəbindən üzləşdiyi təhlükəli zonaların 35 faizindən çoxunu əhatə edə bilər. Bu yanaşmanın tətbiqi tısbağaların ölüm riskinin azaldılmasına kömək edə bilər.
Hesabat Birləşmiş Millətlər Təşkilatının biomüxtəliflik üzrə COP17 konfransı ərəfəsində gündəmə gəlib. Ermənistanda keçirilən tədbirdə 2022-ci ildə razılaşdırılmış qlobal biomüxtəliflik hədəflərinə nail olmaq istiqamətində əldə edilən nəticələrin qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Həmin hədəflərdən biri 2030-cu ilə qədər dünya okeanlarının ən azı 30 faizinin mühafizə edilməsidir. Alimlər bu göstəricini okean ekosistemlərinin bərpası və dəniz canlılarının qorunması üçün zəruri minimum səviyyə hesab edirlər.
Greenpeace isə hazırkı irəliləyiş tempini son dərəcə aşağı qiymətləndirir və hökumətləri verdikləri vədlərlə real addımlar arasındakı fərqi aradan qaldırmağa çağırır.
Hesabatda bildirilir ki, indiki sürət qorunarsa, okeanların 30 faizinin mühafizəsi üçün 265 il lazım gələ bilər. Bu proqnoz beynəlxalq öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün daha sürətli və təsirli tədbirlərin görülməsinin vacibliyini ortaya qoyur.
Atlantik okeanında 17 yeni mühafizə zonası təklif edilir
Greenpeace Beynəlxalq Okean Müqaviləsi çərçivəsində tam qorunan okean sığınacaqlarına çevrilməsi təklif olunan 17 ərazini müəyyənləşdirib. Təşkilatın fikrincə, bu ərazilərin mühafizəsi həm qorunan su sahələrinin genişlənməsinə, həm də miqrasiya edən dəniz canlılarının ən çox təhlükə ilə qarşılaşdığı marşrutların təhlükəsizliyinin artırılmasına imkan verə bilər.
Təklifə mövcud dəniz mühafizə zonalarının qorunma səviyyəsinin yüksəldilməsi, hökumətlərin artıq nəzərdən keçirdiyi ərazilərin əhatə olunması və yeni mühafizə sahələrinin yaradılması daxildir. Bu ərazilər birlikdə Atlantik okeanının açıq sularının 31 faizindən çoxunu əhatə edə biləcək əlaqəli bir şəbəkənin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Greenpeace International-ın okeanların mühafizəsi üzrə kampaniyaçısı Lukas Meus hesab edir ki, əlaqəli və tam qorunan ərazilər balinalar və dəniz tısbağaları kimi uzaq məsafələrə miqrasiya edən canlıların təhlükəsizliyini artıracaq.
Onun sözlərinə görə, belə bir şəbəkə dəniz canlılarının sənaye balıqçılığının ölümcül təsirindən və yük gəmiləri ilə toqquşma riskindən qorunmasına kömək edə bilər.
Meus vurğulayıb ki, miqrasiya edən növlərin təhlükəsiz hərəkət etməsi, qidalanması və çoxalması üçün onların keçdiyi marşrutların bütövlükdə qorunması vacibdir. O, beynəlxalq nümayəndələri biomüxtəlifliyin mühafizəsi sahəsində daha cəsarətli və genişmiqyaslı qərarlar qəbul etməyə çağırıb.
Hesabatın əsas mesajı aydındır: dünya okeanlarının qorunması ilə bağlı mövcud öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün ölkələr daha sürətli hərəkət etməli, dəniz ekosistemlərini sənaye fəaliyyətinin yaratdığı təhlükələrdən qorumaq üçün əlaqəli mühafizə zonaları yaratmalıdırlar.
\\ Aydan Bünyatova, Editor.az