Hamiləlik dövründə meşə yanğınlarından yayılan tüstüyə məruz qalmaq gələcək uşağın sağlamlığına təsir göstərə bilər. ABŞ-da aparılan genişmiqyaslı araşdırmada hamiləlik zamanı yanğın tüstüsündəki xırda hissəciklərə məruz qalan anaların uşaqlarına sonradan autizm diaqnozu qoyulması ehtimalının daha yüksək olduğu müəyyən edilib.
Tədqiqatın nəticələrinə görə, xüsusilə hamiləliyin ikinci və üçüncü trimestrlərində tüstüyə məruz qalma ilə autizm diaqnozu arasında daha güclü əlaqə müşahidə olunub.
Araşdırmada hamiləlik boyunca meşə yanğınları ilə əlaqəli incə hissəciklərin orta konsentrasiyasının hər kubmetr üçün 0,75 mikroqram artması uşaqlarda autizm diaqnozu ehtimalının 30 faiz yüksəlməsi ilə əlaqələndirilib.
Rutgers Universitetinin İctimai Səhiyyə Məktəbinin epidemioloqu və tədqiqatın aparıcı müəllifi Stefania Papatheodorou bildirib ki, hamiləlik dövrü beynin sürətlə inkişaf etdiyi və ətraf mühit amillərinin mühüm inkişaf proseslərinə təsir göstərə biləcəyi həssas mərhələdir.
Autizm doğuşdan əvvəl başlayan mürəkkəb neyroinkişaf prosesləri ilə əlaqəlidir. Bu dövrdə beynin inkişafı, sinir hüceyrələri arasında əlaqələrin yaranması və digər mühüm proseslər baş verir. Alimlər ətraf mühitin təsirlərinin bu proseslərdə hansı rol oynaya biləcəyini araşdırmağa davam edirlər.
Araşdırma təxminən 900 min ana və uşağı əhatə edib
ABŞ-da aparılan tədqiqata təxminən 900 min ana və uşaq cütü daxil edilib. İştirakçılar orta hesabla 6,3 il ərzində izlənilib.
Tədqiqatçılar hamiləlik zamanı meşə yanğınları ilə əlaqəli hava çirkliliyinə məruz qalma ilə uşaqlara sonradan autizm diaqnozu qoyulması arasındakı əlaqəni araşdırıblar.
Alimlər əldə olunan nəticələrin hamiləlik dövründə baş verən meşə yanğınlarının və onların hava keyfiyyətinə təsirinin daha diqqətlə izlənilməsinin vacibliyini göstərdiyini bildirirlər.
Yanğın tüstüsü niyə təhlükəli ola bilər?
Meşə yanğınlarının tüstüsündə xırda hissəciklər, qazlar və digər çirkləndiricilər olur. Yanğın zamanı hansı materialların yanmasından asılı olaraq tüstünün tərkibi dəyişə bilər. Plastiklər, elektron avadanlıqlar və boyalar yandıqda havaya zərərli kimyəvi maddələr də yayıla bilər.
Xırda hissəciklər ağciyərlərin dərinliklərinə qədər nüfuz edə və orqanizmdə iltihabi proseslərə səbəb ola bilər. Tədqiqatçılar bunu hamiləliyə və dölün inkişafına təsir göstərə biləcək mümkün mexanizmlərdən biri kimi qiymətləndirirlər.
Papatheodorou qeyd edib ki, meşə yanğınlarının tüstüsü yanğının baş verdiyi ərazilərdən xeyli uzaqlara yayıla bilər. Buna görə də tüstü gözlə görünmədikdə belə insanlar çirklənmiş havaya məruz qala bilərlər.
Yanğın tüstüsü astma, xroniki ağciyər xəstəlikləri və psixi sağlamlıqla bağlı bəzi problemlər də daxil olmaqla müxtəlif sağlamlıq təsirləri ilə əlaqələndirilir.
Alimlər mühüm məqama diqqət çəkirlər
Tədqiqat müəllifləri araşdırmanın müşahidə xarakteri daşıdığını xüsusi vurğulayıblar. Bu səbəbdən əldə olunan nəticələr meşə yanğını tüstüsünün birbaşa autizmə səbəb olduğunu sübut etmir.
Autizmin yaranmasında genetik amillərlə yanaşı, doğuşdan əvvəlki dövrdə ətraf mühit təsirlərinin mümkün rolunun öyrənilməsi elmi araşdırmaların mühüm istiqamətlərindən biri olaraq qalır.
Mütəxəssislərin fikrincə, hava keyfiyyəti ilə bağlı proqnozların təkmilləşdirilməsi və tüstünün qapalı məkanlara daxil olmasının azaldılması kimi tədbirlər hamilə qadınların və uşaqların sağlamlığının qorunmasına kömək edə bilər.
\\ Aydan Bünyatova, Editor.az