Azərbaycanla Özbəkistan arasında əsrlər boyu formalaşmış ortaq tarix, mədəniyyət, dil və mənəvi dəyərlər üzərində qurulan münasibətlər bu gün dövlətlərarası əməkdaşlığın ən yüksək mərhələsinə – müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Prezident İlham Əliyevin 21 avqust 2026-cı ildə Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsi göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız iki qardaş ölkə arasındakı ənənəvi əlaqələr sistemi deyil, Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı bir-birinə bağlayan daha geniş siyasi, iqtisadi və geostrateji xəttə çevrilir.
Müsahibənin əsas məqamlarından biri Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində siyasi etimadın roluna xüsusi diqqət çəkməsidir. Prezident Şavkat Mirziyoyevlə mövcud olan səmimi dostluq, qarşılıqlı hörmət və etimadın iki ölkə arasında qardaşlığın möhkəmlənməsində mühüm rol oynadığını vurğulayır. Bu yanaşma göstərir ki, Bakı–Daşkənd münasibətlərinin sürətli inkişafının arxasında yalnız dövlət maraqları deyil, yüksək səviyyəli siyasi etimad da dayanır.
Müsahibədə qeyd olunur ki, son beş ildə Azərbaycan və Özbəkistan arasında ən yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfər həyata keçirilib. Prezident İlham Əliyevin bu səfərinin son beş ildə Özbəkistana üçüncü dövlət səfəri, ümumilikdə isə qardaş ölkəyə yeddinci səfəri olması da siyasi dialoqun intensivliyini göstərir.
Bu siyasi dialoqun hüquqi əsasları da möhkəmləndirilib. 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana, 2025-ci ildə isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfərləri zamanı imzalanan sənədlər, xüsusilə Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə və Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə münasibətlərin yeni mərhələsinin əsasını formalaşdırıb. 2023-cü ildə yaradılan Ali Dövlətlərarası Şura isə bu əməkdaşlığın mühüm institusional mexanizminə çevrilib.
Bu faktlar göstərir ki, siyasi yaxınlıq artıq davamlı və institusional mexanizmlərlə dəstəklənir, iki ölkə arasında münasibətlər uzunmüddətli strateji xarakter daşıyır.
Müsahibədə Prezident İlham Əliyev iki ölkə arasında əməkdaşlığın iqtisadiyyat, investisiya, sənaye, nəqliyyat, logistika, enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil, elm, mədəniyyət və humanitar sahələri əhatə etdiyini bildirir. Bu isə müttəfiqliyin yalnız siyasi bəyanat səviyyəsində qalmadığını, çoxşaxəli əməkdaşlıq sisteminə çevrildiyini göstərir.
Prezident müsahibəsində bildirir ki, 2025-ci ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatıb. 2026-cı ilin yanvar–may aylarında isə ticarət dövriyyəsi 33 faiz artaraq 144 milyon dollar təşkil edib. 500 milyon dollar ümumi kapitalla yaradılmış Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti də qarşılıqlı investisiyaların sistemli şəkildə genişləndirilməsi baxımından mühüm platformadır.
Bu göstəricilər iqtisadi münasibətlərin siyasi müttəfiqliyin mühüm dayaqlarından birinə çevrildiyini göstərir. Xüsusilə, investisiya əməkdaşlığının institusional mexanizmlərlə dəstəklənməsi münasibətlərin uzunmüddətli iqtisadi əsasını gücləndirir.
Nəqliyyat və logistika sahəsi münasibətlərin regional əhəmiyyətini daha aydın göstərir. 2025-ci ildə iki ölkə arasında tranzit daşımalarının həcmi 6,7 faiz artaraq 1,4 milyon tona çatıb. 2026-cı ilin yanvar–iyun aylarında isə daha 12,2 faiz artım qeydə alınıb və daşımaların həcmi 675 min ton təşkil edib.
Bu rəqəmlər yalnız iqtisadi statistika deyil. Onların arxasında daha böyük geoiqtisadi proses dayanır. Azərbaycan Cənubi Qafqazda, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyada mühüm mövqeyə malikdir.
Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolunun Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası perspektivi isə Mərkəzi Asiya–Xəzər–Azərbaycan–Türkiyə–Avropa istiqamətində daha geniş nəqliyyat bağlantılarının yaranmasına imkan verə bilər.
Bu proses göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığı iki region arasında nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət qazanır. Bakı–Daşkənd xətti gələcəkdə Mərkəzi Asiyanın dünya bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsində mühüm rol oynaya bilər.
Fərid Sahbazlı
Siyasi Şərhçi