Azərbaycanda fərdi yaşayış evinin qanuni şəkildə rəsmiləşdirilməsi və mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən çıxarışın (kupçanın) alınması üçün bir sıra şərtlər yerinə yetirilməlidir. Tikilinin yerləşdiyi torpağın təyinatı, ərazinin hüquqi statusu və tikinti normalarına uyğunluq sənədləşmə prosesində mühüm rol oynayır.
Editor.az-ın “Yeni Sabah”a istinadən verdiyi məlumata görə, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun gəlməyən bəzi tikililərin dövlət qeydiyyatına alınması mümkün olmaya bilər.
1. Mühafizə zonalarında yerləşən evlər
Neft və qaz kəmərləri, yüksək gərginlikli elektrik xətləri, dəmir yolları və dövlət əhəmiyyətli avtomobil yollarının mühafizə və təhkim zolaqlarında inşa edilən evlərin sənədləşdirilməsinə məhdudiyyətlər tətbiq oluna bilər.
Bu ərazilər təhlükəsizlik və infrastrukturun qorunması məqsədilə xüsusi qaydalarla tənzimlənir. Buna görə də həmin zonalarda tikilmiş evlərin qeydiyyatı ərazinin hüquqi statusu və qüvvədə olan tələblər nəzərə alınmaqla qiymətləndirilir.
2. Təyinatı yaşayış olmayan torpaqlardakı tikililər
Torpaq sahəsinin təyinatı evin qanuni qeydiyyatı üçün əsas şərtlərdən biridir. Kənd təsərrüfatı, sənaye, müdafiə və digər xüsusi təyinatlı torpaqlarda yaşayış evi tikilməsi müvafiq hüquqi tələblərə uyğun olmalıdır.
Məsələn, əkin, örüş və otlaq sahələrində torpağın təyinatı dəyişdirilmədən yaşayış evi tikilməsi onun qeydiyyatına maneə yarada bilər. Belə hallarda torpaqdan istifadənin qanuniliyi və tikintiyə icazə məsələsi ayrıca araşdırılır.
3. Təhlükəli ərazilərdə inşa edilən evlər
Sürüşmə riski yüksək olan yamaclarda, daşqın təhlükəsi mövcud ərazilərdə və digər geoloji cəhətdən təhlükəli sahələrdə yerləşən tikililərlə bağlı xüsusi tələblər mövcuddur.
Su hövzələrinin mühafizə zonalarında, neftlə çirklənmiş və bərpa edilməmiş sahələrdə inşa olunan evlərin sənədləşdirilməsi də ərazinin statusundan və təhlükəsizlik normalarından asılıdır.
İnsanların həyat və sağlamlığı üçün təhlükə yaradan tikililərin qeydiyyatı ilə bağlı məhdudiyyətlər tətbiq edilə bilər.
4. Qanunsuz zəbt edilmiş torpaqlarda tikilən evlər
Dövlətə, bələdiyyəyə və ya başqa şəxslərə məxsus torpaq sahəsinin qanuni əsas olmadan zəbt edilməsi həmin ərazidə tikilən evin rəsmiləşdirilməsini çətinləşdirir.
Torpaq üzərində hüquq müəyyən edilməyibsə və tikinti müvafiq icazələr olmadan aparılıbsa, mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatına alınmasından imtina edilə bilər.
Belə hallarda tikilinin mövcudluğu öz-özlüyündə ev sahibinə torpaq və ya ev üzərində mülkiyyət hüququ qazandırmır
5. Tikinti normalarını pozan və təhlükəli evlər
Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olmayan, təhlükəsizlik normalarını pozan və ya təsdiqlənmiş şəhərsalma sənədləri ilə ziddiyyət təşkil edən tikililər də qeydiyyat zamanı problemlə üzləşə bilər.
Qəza riski olan evlər, tikinti zamanı tələb olunan məsafələrin gözlənilmədiyi obyektlər və mühəndis-kommunikasiya xətlərinə qanunsuz müdaxilə edilən tikililər bu baxımdan xüsusi qiymətləndirilir.
Tikilinin texniki vəziyyəti, tikinti sənədləri və yerləşdiyi ərazinin hüquqi statusu müvafiq qurumlar tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər.
Evə kupça almaq üçün nələri yoxlamaq lazımdır?
Evin dövlət qeydiyyatına alınması məsələsində ilk növbədə torpaq sahəsinin təyinatı, torpaq üzərində hüquqları təsdiq edən sənədlər, tikinti üçün tələb olunan icazələr və tikilinin texniki göstəriciləri yoxlanılmalıdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, yuxarıda sadalanan hallar bütün vəziyyətlərdə avtomatik olaraq çıxarışın verilməyəcəyi anlamına gəlmir. Hüquqi nəticə konkret torpaq sahəsinin statusundan, tikintinin tarixindən, mövcud sənədlərdən və qanunvericiliyin tətbiq olunan müddəalarından asılıdır.
Məsələ ilə bağlı qərar verməzdən əvvəl aidiyyəti dövlət qurumundan rəsmi məlumat almaq və zərurət olduqda hüquqşünasla məsləhətləşmək tövsiyə olunur.