Süni intellekt texnologiyaları insult riskinin daha dəqiq qiymətləndirilməsi istiqamətində yeni imkanlar yaradır. Avstraliyalı tədqiqatçılar insanın DNT-sini təhlil edərək insultla əlaqəli genetik amilləri müəyyənləşdirə bilən yeni süni intellekt modeli hazırlayıblar. Bu texnologiya gələcəkdə fərdi risk qiymətləndirilməsinə və xəstəliyin qarşısının alınması üçün daha məqsədyönlü tədbirlərə kömək edə bilər.
Dünya üzrə ölüm səbəbləri arasında ikinci yerdə göstərilən insultun ən geniş yayılmış növlərindən biri işemik insultdur. Bu zaman qan laxtası beyinə qan axınını bloklayır və nəticədə beyin toxuması zədələnə bilər.
Editor.az Euronews-a istinadən xəbər verir ki, Sidney Texnologiya Universitetinin (UTS) tədqiqat qrupu işemik insult riskinin artması ilə əlaqəli müəyyən genetik variantları aşkar etmək üçün yeni modeldən istifadə edib.
Tədqiqatın məsul müəllifi Kairui Guonun sözlərinə görə, xüsusilə gənc yaşda insult keçirən insanların ailə üzvləri də öz risklərini bilmək istəyirlər. Onun fikrincə, yeni süni intellekt vasitələri ailələrə irsi riskləri daha yaxşı anlamağa imkan yarada bilər.
İnsult riskinin 38 faizi genetika ilə əlaqəli ola bilər
Əvvəlki araşdırmalarda genetik amillərin insanın insult riskində təxminən 38 faizlik paya malik ola biləcəyi göstərilib. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, genetik xüsusiyyətlər insult riskinin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynasa da, ənənəvi yanaşmalarda bu amil hər zaman əsas göstəricilərdən biri kimi nəzərə alınmayıb.
Yeni model ChatGPT kimi böyük dil modellərində də istifadə olunan transformer texnologiyası əsasında hazırlanıb. Sistem işemik insultla əlaqəli genetik dəyişiklikləri müəyyənləşdirmək üçün öyrədilib.
Araşdırma nəticəsində işemik insultla əlaqəsi olan 18 genetik variant müəyyən edilib. Onların arasında beyin qabığında aktivlik göstərən EDEM2 və qanda mövcud olan KANK2 genləri də yer alıb.
Süni intellekt yüksək risk qrupunu necə müəyyənləşdirdi?
Tədqiqatçılar yeni modeli ümumilikdə 40 mindən çox insanın məlumatlarını əhatə edən iki böyük tibbi məlumat bazasında sınaqdan keçiriblər.
Sınaqlar zamanı sistem iştirakçıları genetik risk səviyyəsinə görə aşağı, orta və yüksək olmaqla üç qrupa ayıra bilib. Müşahidələr göstərib ki, yüksək genetik risk qrupunda olan insanların ilk dəfə işemik insult keçirmə ehtimalı aşağı risk qrupundakılarla müqayisədə 21 faiz daha yüksək olub.
Bununla belə, nəticələr insanın mütləq insult keçirəcəyi anlamına gəlmir. Genetik risk xəstəliyin yaranmasına təsir göstərə bilən amillərdən yalnız biridir.
Əvvəllər genetik riskin hesablanmasında əsasən çoxsaylı genetik risk ballarından — PRS metodundan istifadə olunurdu. Bu yanaşma müxtəlif genetik variantların ümumi təsirini qiymətləndirir. Yeni süni intellekt modelinin üstünlüyü isə genetik dəyişikliklər arasındakı əlaqələri və onların DNT-də yerləşməsinin ümumi riskə mümkün təsirini də nəzərə almağa çalışmasıdır.
Gələcəkdə insultun qarşısını almağa kömək edə bilər
Avstraliya Süni İntellekt İnstitutunun direktoru Jie Lu hesab edir ki, süni intellekt genlərlə xəstəliklər arasındakı əlaqələri üzə çıxarmaqla daha fərdi tibbi qiymətləndirmələrin hazırlanmasına şərait yarada bilər.
Onun sözlərinə görə, növbəti mərhələdə genetik məlumatları sağlamlıq və həyat tərzi sorğuları, tibbi müayinələr və görüntüləmə nəticələri ilə birləşdirən çoxmodallı süni intellekt sisteminin yaradılması nəzərdə tutulur. Bu, insult riskinin daha əhatəli qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.
Mütəxəssis vurğulayıb ki, insult riskini yalnız genetika ilə müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Qan təzyiqi, yaş, qulaqcıqların fibrilyasiyası, ikinci tip diabet və xolesterin səviyyəsi də nəzərə alınmalıdır.
Yeni texnologiya gələcəkdə fərdi profilaktika və tibbi nəzarət imkanlarını genişləndirə bilər. Lakin modelin gündəlik klinik praktikada istifadəsi üçün əlavə qiymətləndirmə və təsdiqləmə tələb oluna bilər.
\\ Aydan Bünyatova, Editor.az