Bakıda mənzil almaq üçün illərlə pul toplayan ailələr yalnız qiymətə, kredit şərtlərinə və təmir xərclərinə diqqət yetirməməlidirlər. Bəzən ən böyük problem evin sənədlərində gizlənir. Mənzilin açarını təhvil almaq və pulunu ödəmək hələ onun hüquqi baxımdan problemsiz olduğunu göstərmir.

Editor.az Lent.az-ın əməkdaşının mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edir.

Çıxarış var, bəs mənzil həqiqətən təhlükəsizdir?

Təsəvvür edin ki, Bakıda 150 min manata ürəyinizcə olan mənzil tapmısınız. Ev təmirlidir, yerləşdiyi ərazi əlverişlidir, satıcı isə təcili pula ehtiyacı olduğunu deyərək qiymətdə güzəşt etməyə hazırdır. Siz fürsəti qaçırmamaq üçün beh ödəyirsiniz. Ancaq bir müddət sonra mənzilin ipotekada olduğu və ya üzərində başqa hüquqi məhdudiyyətlərin mövcudluğu üzə çıxır.

Belə halların qarşısını almaq üçün mənzilin dövlət reyestrindəki hüquqi vəziyyəti əvvəlcədən araşdırılmalıdır. Çıxarış mülkiyyət hüququnun qeydiyyatını təsdiqləsə də, əmlakın üzərindəki ipoteka, həbs və digər yüklülüklər ayrıca əhəmiyyət daşıyır.

Alıcı üçün ən doğru addım beh ödəməzdən əvvəl bu məlumatları yoxlatdırmaq, alqı-satqı zamanı isə notarius vasitəsilə tələb olunan hüquqi yoxlamaların aparılmasını təmin etməkdir.

“Kupça sonra veriləcək” vədi nə dərəcədə etibarlıdır?

Yeni tikililərdən mənzil alanlara bəzən sənədlərin yaxın vaxtlarda hazır olacağı bildirilir. Bu cür vədlər özlüyündə dələduzluq demək deyil, lakin alıcı üçün əlavə risk yarada bilər.

Binanın hüquqi statusu, tikintiyə icazə sənədləri, torpaq sahəsi üzərində hüquqlar və binanın istismara qəbul edilib-edilməməsi araşdırılmalıdır. Mənzil-tikinti kooperativindən ev alanlar üçün də pay haqqının ödənilməsi və mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı sənədlər mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Şirkətin verdiyi arayış, müqavilə və ödəniş qəbzi mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən çıxarışla eyni deyil. Buna görə də yalnız satıcının vədinə əsaslanaraq böyük məbləğ ödəmək risklidir.

Eyni mənzil uğrunda bir neçə nəfər mübahisə edə bilərmi?

Xüsusilə yeni tikililərdə müqavilənin şərtləri diqqətlə yoxlanılmalıdır. Mənzilin nömrəsi, mərtəbəsi, sahəsi, ödəniş qaydası və təhvil tarixi dəqiq göstərilmədikdə sonradan tərəflər arasında mübahisə yarana bilər.

Bundan başqa, müqaviləni imzalayan şəxsin şirkət adından çıxış etmək səlahiyyəti və mənzilin hüquqi statusu da yoxlanılmalıdır. Reklamda göstərilən məlumatlar və satış nümayəndəsinin şifahi vədləri hüquqi təminatın əvəzi deyil.

Ev sahibinin sənədi var, bəs digər şəxslərin hüquqları?

İkinci əl mənzil alarkən də yalnız çıxarışa baxmaqla kifayətlənmək olmaz. Mənzil nikah dövründə əldə edilibsə, ər-arvadın ümumi əmlak hüquqları nəzərə alınmalıdır. Konkret vəziyyətdən asılı olaraq satış üçün digər həyat yoldaşının notarial razılığı tələb oluna bilər.

Vərəsəlik yolu ilə əldə edilmiş mənzillərdə sənədlərin düzgün rəsmiləşdirilməsi, eləcə də mənzildə qeydiyyatda olan şəxslərin vəziyyəti və yaşayış sahəsindən istifadə hüquqları araşdırılmalıdır. Çünki satışdan sonra bütün mümkün hüquq və iddiaların avtomatik aradan qalxacağını düşünmək düzgün deyil.

Beh verməzdən əvvəl bu addımları atın

– Mənzil almağı planlaşdıran şəxslər aşağıdakı məsələlərə diqqət yetirməlidirlər:

– Çıxarışdakı mülkiyyətçi məlumatlarını, ünvanı və sahəni yoxlayın.

– Dövlət reyestrində əmlakın üzərindəki hüquq və yüklülükləri araşdırın.

– Yeni tikilidirsə, binanın hüquqi statusunu və tikinti sənədlərini öyrənin.

– Satıcının mənzili satmaq hüququna malik olduğuna əmin olun.

– Beh müqaviləsində pulun hansı hallarda qaytarılacağını və tərəflərin məsuliyyətini aydın şəkildə göstərin.

– Ödənişləri sənədləşdirin və alqı-satqını qanunla müəyyən edilmiş qaydada rəsmiləşdirin.

Ən bahalı səhv tələsməkdir

Mənzil bazarında “bu qiymətə başqa ev tapmayacaqsınız” və ya “başqa alıcı da var” kimi ifadələr insanı tez qərar verməyə sövq edə bilər. Ancaq ev almaq uzunmüddətli maliyyə öhdəliyidir və tələsik verilmiş qərar sonradan əlavə xərclərə, məhkəmə mübahisələrinə və mülkiyyət problemlərinə səbəb ola bilər.

Nəticə etibarilə, mənzilin qiyməti və görünüşü nə qədər cəlbedici olsa da, onun hüquqi vəziyyəti əvvəlcədən yoxlanılmalıdır. Çünki sərfəli görünən alış sənədlər araşdırılmadıqda ailə üçün ciddi maliyyə probleminə çevrilə bilər.