Antarktidadakı Tveyt buzlağının (Thwaites Glacier) əriməsi ilə bağlı yeni elmi araşdırma narahatedici nəticələr ortaya qoyub. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, okeanların soyuması belə bu buzlaqda buz itkisinin qarşısını almağa kifayət etməyə bilər.

Editor.az Euronews-a istinadən xəbər verir ki, “Qiyamət buzlağı” kimi tanınan Tveyt buzlağı Qərbi Antarktidada yerləşir və qlobal dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Euronews-un məlumatına görə, Britaniya Antarktika Xidmətinin (BAS) alimlərinin rəhbərliyi ilə aparılan araşdırmada buzlağın gələcək vəziyyəti kompüter modelləri vasitəsilə təhlil edilib.

Geophysical Research Letters elmi jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələrinə əsasən, buzlağın alt hissəsində okean sularının yaratdığı ərimə prosesi tamamilə dayandırılsa belə, Tveyt buzlağı növbəti 150 il ərzində buz itirməkdə davam edə bilər. Alimlər bu ssenarini üç müstəqil kompüter modeli ilə araşdırıblar.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, buz itkisi zaman keçdikcə zəifləyə bilər. Bununla belə, okeanların soyuması buzlağın əvvəlki vəziyyətinə qayıtmasına zəmanət vermir. Bu nəticə okean istiliyinin buzlaqların əriməsinə təsirini azaltmaqla bağlı tədbirlərin təkbaşına kifayət etməyə biləcəyini göstərir.

“Qiyamət buzlağı” əriyərsə, dəniz səviyyəsi nə qədər yüksələ bilər?

Tveyt buzlağının tam çökməsi nəticəsində qlobal dəniz səviyyəsinin təxminən 65 santimetr yüksələ biləcəyi bildirilir. Belə bir dəyişiklik sahilyanı ərazilər üçün ciddi risk yarada bilər.

Araşdırmada istinad edilən hesablamaya görə, dəniz səviyyəsinin hər 1 santimetr yüksəlməsi dünyada təxminən 6 milyon insanın sahil daşqınlarına məruzqalma riskini artırır.

Bununla belə, 65 santimetrlik yüksəliş buzlağın tam çökməsi ssenarisinə aiddir. Yeni tədqiqat buzlağın mütləq şəkildə tam çökəcəyini və ya bu yüksəlişin konkret vaxtda baş verəcəyini proqnozlaşdırmır.

Alimlər iki buzlağı müqayisə ediblər

Tədqiqatçılar Tveyt buzlağı ilə qonşuluqdakı Payn-Aylend (Pine Island) buzlağının reaksiyasını müqayisə ediblər. Hər iki buzlağın altında okean mənşəli ərimənin olmadığı fərziyyəsi ilə üç ayrı kompüter modeli üzrə sınaqlar aparılıb.

Nəticələr iki buzlaq arasında ciddi fərq olduğunu göstərib. Payn-Aylend buzlağı buz itirməyi dayandıraraq qalınlaşmağa və əvvəlki mövqeyinə doğru irəliləməyə başlayıb.

Tveyt buzlağında isə vəziyyət fərqli olub: okean sularının yaratdığı ərimə tam dayandırılsa belə, buzlaq 150 il ərzində buz itirməkdə davam edib. Bununla yanaşı, modellərdə buz itkisi sürətinin zamanla azaldığı müşahidə olunub.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Britaniya Antarktika Xidmətinin buzlaqşünası doktor Rozi Uilyams bildirib ki, nəticələr Tveyt buzlağında əvvəlki iqlim dəyişikliklərinin təsirinin hələ də davam etdiyini göstərir. Onun sözlərinə görə, mövcud buz itkisini yalnız okeanları soyutmaqla geri çevirmək və ya tamamilə dayandırmaq mümkün olmaya bilər.

Buzlağın əriməsinin qarşısını almaq mümkündürmü?

Araşdırmanın həmmüəllifi, okean modelləşdirilməsi üzrə mütəxəssis professor Pol Hollandın sözlərinə görə, Tveyt buzlağı 1940-cı illərdə geri çəkilməyə başlayıb. Okeanların istiləşməsi isə sonrakı buz itkisinin əsas amillərindən birinə çevrilib.

Alimlər vurğulayırlar ki, real şəraitdə buzlağın altındakı ərimənin tamamilə sıfıra endirilməsi mümkün deyil. Buna görə də tədqiqatda istifadə edilən ssenari gələcəklə bağlı dəqiq proqnoz deyil, buzlağın reaksiyasını anlamaq üçün hazırlanmış nəzəri modeldir.

Tədqiqatçılar həmçinin xəbərdarlıq edirlər ki, istixana qazlarının emissiyalarının azaldılması gələcək buz itkisini və dəniz səviyyəsinin yüksəlmə sürətini məhdudlaşdırmaq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Alimlər Antarktidanın digər böyük buzlaqlarının da oxşar dəyişikliklərə məruz qalıb-qalmadığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu bildirirlər.

Araşdırmanın əsas nəticəsi budur: Tveyt buzlağında əvvəlki onilliklərdə baş vermiş dəyişikliklərin təsiri uzun müddət davam edə bilər. Buna görə də iqlim dəyişikliyinin təsirlərini azaltmaqla yanaşı, gələcəkdə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə uyğunlaşmaq üçün də tədbirlər görülməlidir.

\\ Aydan Bünyatova, Editor.az